Số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch & Đầu tư) cho thấy, tính từ đầu năm đến ngày 20/8, cả nước đã thu hút 12,6 tỷ USD vốn FDI trên tổng số 13-14 tỷ USD theo mục tiêu năm. Chưa hết quý III, song chỉ tiêu FDI đã đạt tới 97%. Tuy nhiên, tốc độ giải ngân không nhanh như tốc độ đăng ký vốn. Tính đến nay, mới có 7,5 tỷ USD được giải ngân, đạt 68% so với mục tiêu từ 10,5-11 tỷ USD.

 

Các ngành công nghiệp chế biến, công nghiệp chế tạo và bất động sản vẫn được giới đầu tư nước ngoài quan tâm nhất với 11,39 tỷ USD, chiếm tới 90% tổng vốn cho đến thời điểm này. Trong khi Nhật Bản là quốc gia chiếm tỷ trọng vốn lớn nhất với 4,3 tỷ USD thì dự án thu hút nhiều vốn FDI nhất là hoạt động điều chỉnh tăng 2,8 tỷ USD vốn đầu tư của dự án lọc hóa dầu Nghi Sơn, Thanh Hóa. Tiếp theo là 2 dự án của Samsung cũng với quy mô xấp xỉ 2 tỷ USD tại Thái Nguyên và Bắc Ninh.

 

Tuy nhiên, hoạt động FDI thời gian qua khá phức tạp. Theo số liệu của Bộ Tài chính, ngày càng nhiều doanh nghiệp FDI khai báo lỗ, hiện đã chiếm tới 50% số doanh nghiệp FDI trên cả nước. Trong đó, có những doanh nghiệp khai báo lỗ liên tục trong nhiều năm. Song bất thường ở chỗ, mặc dù không ngừng báo lỗ, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn rót vốn mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam. Điển hình như Nestlé Việt Nambáo lỗ liên tục từ năm 1995-2012 với tổng lỗ trên 30,8 triệu USD nhưng năm 2012 vẫn đầu tư thêm 250 triệu USD ; CocaCola tính đến năm 2011 lỗ lũy kế 179,5 triệu USD song vẫn cam kết sẽ đổ thêm 300 USD vào Việt Nam trong 3 năm tới; Metro Cash & Carry báo lỗ từ năm 2001-2009 là 55 triệu USD nhưng vẫn lên kế hoạch mở rộng đến 35 trung tâm thương mại tại Việt Nam trong vòng 3-5 năm tới…

 

Không báo lỗ, song cũng có những doanh nghiệp FDI tìm cách né thuế xuất nhập khẩu bằng cách xin được chuyển sang mô hình hoạt động của doanh nghiệp chế xuất. Dường như không ít “ông lớn” đang thiếu đi một sự sòng phẳng sau khi đã tận dụng được các ưu thế về thị trường, chính sách ưu đãi để phát triển hoạt động kinh doanh và kiếm lời tại Việt Nam nhằm né nghĩa vụ thuế.

 

Trong khi các doanh nghiệp FDI lớn tìm cách tránh thuế với nghi án chuyển giá thì nhiều doanh nghiệp FDI nhỏ của Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc… lại thua lỗ thật và bỏ của chạy lấy người, bỏ lại luôn toàn bộ các nghĩa vụ tài chính đối với ngân hàng, địa phương và người lao động. Tình trạng này hiện rộ lên ở Đồng Nai, Bình Dương… khiến hàng vạn lao động mất việc và bị quỵt lương, nhiều đối tác bị quỵt tiền hàng còn các ngân hàng ngậm ngùi ôm nợ xấu.

 

Để xảy ra tình trạng bất thường của nhiều doanh nghiệp FDI tại Việt Nam thời gian qua không thể không liên đới tới tính đến trách nhiệm của các cơ quan quản lý như Bộ Kế hoạch Đầu tư, Sở Kế hoạch Đầu tư các tỉnh, các cơ quan thuế… Ngoài ra, hệ thống luật pháp thiếu chặt chẽ cũng tạo ra các kẽ hở để các doanh nghiệp FDI thoải mái “làm xiếc”, gây thiệt hại lớn đến hoạt động kinh tế, xã hội sau khi đã tận dụng được tối đa nguồn tài nguyên, nhân công giá rẻ cùng vô số ưu đãi trong chính sách.Vì vậy, chớ vội mừng khi vốn FDI có vẻ như đang tăng tốc, nếu không quản lý được, ắt sẽ “lợi bất cập hại”.